Zerzevan Kalesi ve Mithras Tapınağı

Zerzevan Kalesi ve Mithras Tapınağı hakkında

Diyarbakır’ın o surlarla çevrili asırlık caddelerini geride bırakıp, güneye, Mardin’e doğru uzanan o uçsuz bucaksız Mezopotamya ovasının yollarında ilerlerken, Çınar yakınlarında aniden sarp bir kayalık tepenin üzerinde gökyüzüne meydan okuyan devasa taş surlar karşılar sizi. Burası, ilk duyduğum andan itibaren arkeoloji dünyasındaki o sarsıcı keşif hikayeleriyle zihnimi kurcalayan ama o tepenin zirvesine çıkıp yeraltı sığınaklarını gördüğüm ilk saniyede mistik ruhuyla beni büyüleyen efsanevi Zerzevan Kalesi ve Mithras Tapınağı'dır. Bugüne kadar Anadolu genelinde veya Akdeniz coğrafyasında pek çok klasik Roma kenti, agorası ve tiyatrosu adımlamış olabilirsiniz.

Ancak Zerzevan’ın o rüzgarlı askeri koridorlarına girdiğinizde hissettiğiniz şey sıradan bir antik kent gezisi kesinlikle değil; burası Doğu Roma İmparatorluğu’nun en uçtaki asil sınır karakolunun, askeri dehasının ve yüzyıllarca sır gibi saklanmış gizemli bir inancın taşa kazınmış en somut anıtıdır. Geçmişteki adıyla "Samachi" olarak bilinen ve kökleri Asur dönemine kadar uzanan bu kale, Roma’nın Sasani İmparatorluğu’na karşı doğu sınırlarını korumak amacıyla M.S. 3. yüzyılda devasa askeri kışlalara, gözetleme kulelerine ve sur hatlarına dönüştürülmüştür.

Bu kalın taş surların gölgesinde yürümek ve ovadan esen o asırlık sert rüzgarı dinlemek, insanı lejyonerlerin amansız nöbet yıllarına doğru büyülü bir zaman yolculuğuna çıkarıyor.

×

Zerzevan’ı dünyadaki diğer tüm askeri kalelerden ayıran ve burayı küresel bir seyahat fenomenine dönüştüren asıl büyük mucize, toprağın altında saklanan o gizemli ve sarsıcı yeraltı dünyasıdır. 2017 yılındaki kazılarda tesadüfen gün yüzüne çıkarılan ve Roma dünyasının doğu sınırındaki ilk ve en iyi korunmuş örneği olan meşhur Mithras Tapınağı, buranın kalbidir. Roma aristokrasisi, askerleri ve generalleri arasında son derece yaygın olan ama ayinleri tamamen gizli tutulan, dışarıya asla sızdırılmayan mistik Mithras dininin bu yeraltı tapınağına girdiğiniz an, zaman tamamen duruyor.

Kayaya tamamen oyularak inşa edilmiş bu karanlık mabedin duvarlarındaki boğa katletme (tauroctony) sahnelerinin işlendiği nişleri, kan akıtma kanallarını ve tavandaki astronomik simgeleri bizzat incelemek, insanın içini tarifsiz bir ürperti ve hayranlıkla kaplıyor. Sadece erkeklerin kabul edildiği ve evrenin kontrolünü elinde tuttuğuna inanılan bu güneş tanrısı kültünün izlerini bu denli bakir bir atmosferde solumak, her seyahat severin ömründe en az bir kez şahit olması gereken paha biçilemez bir kültür deneyimidir. Kalenin altındaki binlerce insanı barındırabilecek devasa yeraltı sığınakları ve su sarnıçları ise Roma mühendisliğinin ulaştığı o akılalmaz zirveyi kanıtlıyor.

Zerzevan Kalesi ve Mithras seyahatini tam anlamıyla deneyimlemek istiyorsanız, gezinizi aceleye getirmemeli, adımlarınızı Mezopotamya’nın o dingin coğrafyasına uydurmalısınız. Gün batımına doğru kalenin zirvesindeki gözetleme kulelerinin pencerelerinden ovaya doğru bakıp, gökyüzünün kızıla boyanmasını fotoğraflamak, her yıl düzenlenen gökyüzü gözlem şenliklerinin o muazzam enerjisini hayal etmek hafızanıza kazıması gereken en duru anlardandır. Geziyi tamamlayıp yol üstündeki yerel işletmelerde soluklanırken, Diyarbakır’ın o buram buram kakule kokan meşhur Menengiç kahvesini veya tescilli sıcacık bir Süryani şarabını yudumlamak bu otantik seyahatin en keyifli kapanış ritüelidir.

Eğer seyahat rotanıza hem Roma askeri dehasının o en görkemli savunma sınırını eklemek hem de yeraltı dünyasında saklanan binlerce yıllık mistik bir sırrı yerinde solumak isterseniz, Zerzevan Kalesi tüm asaletli görgüsüyle Çınar’da sizleri bekliyor.

Yakında ne yapılır?

Çınar ve çevresinde ciğer kebabı, kaburga dolması ve kadayıf için zaman ayırabilir, yakın tarihî veya doğal durakları aynı rota içinde birleştirerek günü uzatabilirsin.

Galeri

Fotoğraflar

2 görsel