Kalenin etrafı hendeklerle çevrilidir, çocuklu ailelerin sur kenarlarında dikkatli olması önerilir. Cami ve medrese aktif kullanıldığından giyim kurallarına özen gösterilmelidir.
Payas Kalesi ve Sokullu Mehmet Paşa Külliyesi hakkında
Hatay’ın o buram buram tarih kokan güney topraklarında, İskenderun Körfezi’nin hemen kıyısında yol alırken, sanayinin ve Akdeniz mavisinin ortasında aniden asırlık taş surların yükseldiğine tanıklık edersiniz. Burası, ilk gördüğüm andan itibaren mimari bütünlüğüne hayran kaldığım, doğu seferlerinin lojistik kalbi ve kutsal hac yolunun en güvenli sığınağı olmuş muazzam bir kompleks: Payas Kalesi ve Sokullu Mehmet Paşa Külliyesi. Bugüne kadar Anadolu’da tek başına yükselen kaleler ya da şehir içindeki bağımsız külliyeler gezmiş olabilirsiniz.
Ancak Payas’a adım attığınız o ilk saniyede, askeri bir savunma kalesi ile sivil bir ticaret ve inanç merkezinin birbirini nasıl bir yapboz parçası gibi tamamladığına bizzat şahit oluyorsunuz. Kökleri Haçlı Seferleri dönemine, Tapınak Şövalyeleri’nin savunma hatlarına kadar uzanan kale, Osmanlılar bölgeyi fethettiğinde tamamen harap durumdaydı. 1567-1571 yılları arasında Osmanlı mimarları tarafından adeta küllerinden yeniden inşa edilen sekiz kuleli bu kale, Kıbrıs’ın fethi sonrasında doğu Akdeniz'in en stratejik askeri karakolu haline getirilmiştir.
Kalenin o derin hendeklerle çevrili heybetli kapısından içeri girip, ortasındaki asırlık askeri kışlayı ve mescidi adımlarken, bir dönem vatan şairi Namık Kemal’in de Kıbrıs sürgünü öncesinde bu surların gölgesinde tutsak kaldığını bilmek, insanda tarif edilemez tarihi bir ürperti uyandırıyor.
Kalenin hemen doğusuna doğru döndüğünüzde ise, o askeri sertliğin yerini muazzam bir zarafete bıraktığını görüyorsunuz: Karşınızda Türk mimarlık tarihinin en büyük dehası Mimar Sinan’ın (Koca Sinan) 1574 yılında tamamladığı meşhur Sokullu Mehmet Paşa Külliyesi uzanıyor. İstanbul’u Mekke ve Şam’a bağlayan o kutsal güzergah üzerinde bir "Menzil Külliyesi" olarak tasarlanan bu devasa eser, yaklaşık 13 bin metrekarelik bir alanı bir koza gibi sarıyor. Külliyenin ana omurgasını oluşturan, tavanı tonozlarla kaplı 48 dükkanlık tarihi Arasta (Bedesten) koridoruna girdiğinizde, burnunuza çalınan o mistik kokular eşliğinde asırlar öncesinin tüccarlarının seslerini duyar gibi oluyorsunuz. Arastanın tam ortasındaki Dua Kubbesi’nin altından geçip, kervanların geceyi güvenle geçirdiği devasa Kervansaray avlusuna çıktığınızda ise Mimar Sinan’ın şehir planlama zekasına bir kez daha hayran kalıyorsunuz.
Külliye sahası içinde yer alan 20 odalı taş medreseyi, kadın ve erkekler için ayrı tasarlanmış Çifte Hamam’ı ve huzur dolu cami avlusunu adımlarken, avluda yer alan ve "Anadolu'nun en yaşlı zeytin ağacı" olarak tescillenen tam 1350 yaşındaki anıt zeytin ağacının gölgesinde soluklanmak bu gezinin en büyüleyici anıdır. Asırlardır meyve vermeye devam eden bu kutsal ağacın dallarına bakıp tarihin akışını düşünmek insana huzur veriyor. Gezinizi tamamladıktan sonra külliyenin otantik bedesten dükkanlarından yerel el sanatları ürünleri satın alabilir, avludaki tarihi kafede taze demlenmiş bir çay eşliğinde Hatay’ın o meşhur kömbe kurabiyesiyle yorgunluk atabilirsiniz. Eğer seyahat rotanıza hem Mimar Sinan'ın askeri dehasını kaleyle harmanladığı mimari bütünlüğü eklemek hem de asırlık menzil kervansaraylarının ruhunu solumak isterseniz, Payas tüm ihtişamıyla Akdeniz kıyısında sizleri bekliyor.
Yakında ne yapılır?
Payas ve çevresinde tepsi kebabı, oruk, humus, künefe ve meze çeşitleri için zaman ayırabilir, yakın tarihî veya doğal durakları aynı rota içinde birleştirerek günü uzatabilirsin.
Fotoğraflar
